Musasir temple — frontal view under open sky
Ազգային-մշակութային կենտրոնի նախագիծ

Կենդանի պատմություն

Ուրարտական Մուսասիրի տաճարի վերածնունդը՝ որպես հայոց հնագույն քաղաքակրթության կենդանի, շնչող ակունք։ Մ.թ.ա. 9-րդ դարի սրբազան կառույց՝ վերակառուցված որպես ժամանակի մեքենա։

Բացահայտել նախագիծը Տեսնել տաճարը
Մ.թ.ա. 9դար
Վեցգոտիներ
∞սերունդներ
ոլորել ներքև
Փիլիսոփայություն

Հայեցակարգը մեկ նախադասությամբ․
անցյալը հանդիպում է ներկային։

Սույն նախագծով առաջադրվում է եզակի հոգևոր-մշակութային կենտրոնի ստեղծման գաղափար, որի գլխավոր նպատակն է հայոց հնագույն քաղաքակրթության հարուստ ժառանգությունը դարձնել տեսանելի, շոշափելի ու հասանելի։

Կենտրոնի գաղափարական-խորհրդանշական առանցքն է լինելու ուրարտական Մուսասիրի տաճարի (մ.թ.ա. 9-րդ դար) տեսքով, օրինակով նոր տաճարի կառույցը։ Այն կդառնա ոչ միայն ճարտարապետական կոթող, այլև հայոց բազմադարյա պետականության ակունքների, մշակութային շարունակականության և հոգևոր ժառանգության ակնառու խորհրդանիշ։

  • i

    Տեսանելի

    Բարձրորակ կառույց, որի մեջ ապրում է ուրարտական ճարտարապետության ողջ խորհուրդը։

  • ii

    Շոշափելի

    Արհեստագործական վրանները, քանդակները, սեպագիր արձանագրությունները՝ ձեռքի տակ։

  • iii

    Հասանելի

    Ակադեմիական գիտելիքը՝ վերածված կենդանի, ինտերակտիվ ապրումի։

Musasir temple — front-left three-quarter view
↳ Մուսասիր · ճակատային պատկեր · մայրամուտ
Նախագծի հեղինակ

Արթուր Շահնազարյան

կոմպոզիտոր · կոմիտասագետ

Ի՞նչ էր Մուսասիրը

Տաճար, որի առջև խոնարհվում էին թագավորները։

Ուրարտական գլխավոր աստծու տաճարը՝ կառուցված մ.թ.ա. 9-րդ դարում, սարերի մեջ՝ Վանա լճից հարավ-արևելք։ Այն եղել է հայկական լեռնաշխարհի ամենահայտնի սրբազան վայրը՝ իր երկկողմ թեք տանիքով, սյունավոր ճակատով և բրոնզե վահան-զարդերով։
IX դար մ.թ.ա.

Կառուցման թվագրումը՝ ըստ ասորական աղբյուրների, արքա Իշպուինիի ու Մենուայի շրջանում։

𒀭 Խալդի

Ուրարտական պանթեոնի գերագույն աստված, որի անունով արարվեցին պատերազմները և երդումները։

714 մ.թ.ա.

Սարգոն II Ասորեստանցու կողմից կողոպտվել ու ավերվել է. այդ պահից Մուսասիրը դարձավ լեգենդ։

∞ ժառանգություն

Մուսասիրի ճարտարապետական նկարագիրը հայտնի է ասորական ռելիեֆից և մինչ օրս ոգեշնչում է ուսումնասիրողներին։

Ճարտարապետատարածքային հայեցակարգ

Վեց գոտի, մեկ տարածքում։

Համալիրը բաղկացած կլինի մի քանի փոխկապակցված գոտիներից, որոնք կստեղծեն հնագույն պատմությանն անմիջականորեն առնչվելու լիարժեք մթնոլորտ։

Տաճար և սրբազան տարածք

Տաճարի շուրջը՝ բաց երկնքի տակ, կտեղադրվեն ուրարտական խորաքանդակների, սեպագիր արձանագրությունների, վիշապաքարերի և ժայռապատկերների բարձրորակ կրկնօրինակներ։

քանդակսեպագիրվիշապաքար
Sacred altar with Urartian reliefs inside the temple

Ամֆիթատրոն

Ներդաշնակ համադրությամբ տաճարին կից բնական բացօթյա ամֆիթատրոն՝ որպես գլխավոր հարթակ թատերականացված ներկայացումների, համերգների և փառատոների համար։

բեմհամերգփառատոն
Aerial view of the natural open-air amphitheatre

Ծիսական արարողություններ

Սրբազան ծեսեր՝ խարույկների, զոհաբերության սեղանի և քրմական երթերի շուրջ՝ վերակենդանացված ըստ պատմական աղբյուրների։ Տաճարի առջև՝ բաց երկնքի տակ, կրակի, ծխի և սրբազան երգի մթնոլորտում։

ծեսխարույկքուրմ
Ritual ceremony with altar fire before the temple at dusk

Պարահրապարակ

Ընդարձակ հրապարակ՝ նախատեսված ժողովրդական տոնախմբությունների, զանգվածային պարուսուցման միջոցառումների և ծիսական արարողությունների համար։ Համախմբման և խմբային ապրումակցման եզակի ասպարեզ։

պարտոնհամախմբում
Crowd dancing on the plaza before the temple at sunset

Արհեստների տարածք

Արհեստանոց-վրաններ, որտեղ վարպետները կվերածնեն հնագույն արհեստները՝ բրուտագործություն, մետաղի մշակում, քարի փորագրություն, գորգագործություն։ Վարպետաց դասերով՝ սեփական ձեռքերով ստեղծել հուշանվերներ։

բրուտմետաղգորգքար
Aerial view of craftsmen tents arranged around the plaza
Փակ ծիսական տարածք

Տաճարի նկուղ

Տաճարի հիմքի տակ՝ փակ, սրբազան ծիսական տարածք։ Նախատեսված է հատուկ արարողությունների, խորհրդածության և սրբազան առարկաների պահպանման համար։

կրիպտասրբավայրծես
Enclosed stone ritual space beneath the temple
Urartian temple interior with the tree-of-life fresco
Ինտերիեր

Որմնանկար, որ շնչում է։

Տաճարի ինտերիերը կընդգրկի ուրարտական ոճի գունավոր որմնանկարներ՝ կատարված հնագույն տեխնոլոգիայով, փայտե ճառագայթներով տանիք, բրոնզե սպասք և սրբազան իրեր։

Գծագրեր

Տաճարի վերակազմության էսքիզային նախագիծ։

Չափագրական գծագրերն արված են դարերի խորքից մեզ հասած ռելիեֆի հիման վրա (ճարտարապետ Աշոտ Արշակյան)։

Original surviving relief / sketch of the Musasir temple — the source of the reconstruction
Պահպանված ռելիեֆ · սկզբնաղբյուր
Front elevation drawing of the temple, scale 1:100
Գլխավոր ճակատ · Ա–Դ · Մ 1:100
Floor plan of the temple, scale 1:100
Հատակագիծ · Մ 1:100
Side elevation drawing of the temple, scale 1:100
Կողային ճակատ · 1–4 · Մ 1:100
Cross-section 1-1 of the temple, scale 1:100
Կտրվածք 1–1 · Մ 1:100
Cross-section 2-2 of the temple, scale 1:100
Կտրվածք 2–2 · Մ 1:100
Եռաչափ մոդել

Գծագրից՝ դեպի ծավալ։

Ճարտարապետական եռաչափ մոդելը՝ կառուցված չափագրական գծագրերի հիման վրա։ Տաճարի ապագա տեսքն ու համամասնությունները՝ ծավալի մեջ։

3D reconstruction of the Musasir temple — frontal view
Ճակատային տեսք · ծավալային մոդել
3D reconstruction — three-quarter view from the right
Անկյունային տեսք · աջից
3D reconstruction — three-quarter view from the left
Անկյունային տեսք · ձախից
3D reconstruction — bird's-eye view in the landscape
Թռչնի թռիչքից
Գործունեության ուղղություններ

Ոչ թե թանգարան․ ապրող բեմ։

Ազգագրագետների, պատմաբանների, ռեժիսորների և արվեստագետների համատեղ մշակած սցենարներով։

թատերականացում

Հայոց նախաքրիստոնեական տոներն ու ծեսերը

Կվերակենդանանան Նավասարդյան խաղերը, Վահագնի ծննդյան պատումը, ջրի, հողի և պտղաբերության հետ կապված ծեսերը՝ իրենց երգ ու պարով, ծիսական ուտեստներով։

ՆավասարդՎարդավառՏրնդեզԾաղկի տոնԽաղող օրհներգԲերքի և պտղաբերության տոն
էպոս

Առասպելների բեմականացում

«Հայկ և Բել», «Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ», «Սասնա ծռեր» էպոս, «Հազարան հավք»՝ հեքիաթ։

երաժշտություն

Քրմական պարեր և հոգևոր երգ

Սրբազան պարեր և հնագույն երգեր, որոնց արմատները, Կոմիտասի հավաստմամբ, հասնում են մինչև հայ ժողովրդի ծագումը։

փառատոն

Ավանդական երգի փառատոներ

Հայ երգի ողջ գունագեղ ներկապնակը՝ աշխատանքային, հարսանեկան, քնարական, մանկական, վիպական ժանրերով։

արհեստ

Վարպետաց դասեր

Բրուտագործություն, դարբնագործություն, քարի փորագրություն, գորգագործություն՝ ձեռքով, վարպետի կողքին։

ակադեմիա

Ցուցահանդեսներ և գիտական ծրագրեր

Համալիրում կհատկացվի տարածք՝ նախատեսված թեմատիկ ցուցահանդեսների, գիտաժողովների, դասախոսությունների և կրթական սեմինարների համար։ Ակադեմիական խարիսխը։

Ժամանակագրություն

Քառասուն դար մեկ տողի մեջ։

  1. մ.թ.ա. 860

    Ուրարտուի ձևավորում

    Արամե թագավորը հիմնում է Ուրարտու պետությունը՝ Վանա լճի շուրջը։

  2. մ.թ.ա. 825

    Իշպուինի և Մենուա

    Մուսասիրի Խալդիի տաճարի կառուցումը՝ ուրարտական ճարտարապետության գագաթնակետը։

  3. մ.թ.ա. 714

    Մուսասիրի ավերումը

    Սարգոն II Ասորեստանցին գրավում և կողոպտում է տաճարը։ Ասորական ռելիեֆը պահպանում է կառույցի պատկերը։

  4. մ.թ.ա. 600

    Հայոց պետականության շարունակություն

    Ուրարտուի ժառանգությունը՝ Երվանդունիների, ապա Արտաշեսյան և Արշակունի թագավորությունների ակունքում։

  5. XIX–XX դ.

    Ուրարտագիտության ծնունդը

    Հնագիտական պեղումներ, սեպագրերի վերծանում, Մուսասիրի ճարտարապետական վերակառուցումներ։

  6. 2026 →

    «Կենդանի պատմություն»

    Մուսասիրի վերածնունդը՝ Հայաստանում, որպես ազգային-մշակութային կենտրոն։

Հնչյուն

Տաճարի հիմները՝ Արթուր Շահնազարյանի կատարմամբ։

Երեք սրբազան հիմն՝ նվիրված հայոց աստվածներին և տաճարի վերածնունդին։ Ունկնդրեք՝ որպես կենդանի պատմության ձայն։

Վահագնի հիմնը

Կատարումը՝ Արթուր Շահնազարյան

Վանատուրի հիմնը

Կատարումը՝ Արթուր Շահնազարյան

Կանչ տաճարի շինարարության

Կատարումը՝ Արթուր Շահնազարյան

Միանալ նախագծին

Կենտրոնը կկառուցվի այն ձեռքերով, որոնք հավատում են։

Այս կենտրոնը կդառնա հոգևոր խարիսխ ՀՀ քաղաքացիների ու Սփյուռքի համար, ազգային ինքնության ամրապնդման երաշխիք։ Միացեք՝ որպես հովանավոր, մասնագետ, կամավոր կամ պարզապես ընկեր։

Մեր բարերարները Նրանք, ովքեր արդեն ներդրում են ունեցել տաճարի կառուցման մեջ

Հովանավոր

Ֆինանսական մասնակցություն և անվանական աջակցություն կենտրոնի կառուցմանը։

Դառնալ հովանավոր →

Մասնագետ

Պատմաբան, ճարտարապետ, ազգագրագետ, ռեժիսոր, արհեստավոր՝ ձեր փորձառությունն անհրաժեշտ է։

Ուղարկել դիմում →

Կամավոր

Միջոցառումների կազմակերպում, թարգմանություն, թվային աշխատանք, սոցցանցեր։

Միանալ թիմին →